SÍM

Nýló
Marshall Húsíð, Reykjavík

Opnun: Föstudaginn 5. júní kl. 18

Sýningin Óður til gleðinnar eftir listamanna hópinn Open Group byggir á benni reynslu þeirra af stríðinu í Úkraínu. Ásamt undirliggjandi spurningum um samtíma samfélag – mörk þess, skilyrði og grundvallar forsendur. Titill sýningarinnar vísar til níundu sinfóníu Beethoven sem einnig er þekkt sem Evrópusöngurinn og verður ákveðinn útgangspunktur á sýningunni. Á sama tíma og honum er ætlað að vera tákn um frið og samstöðu í Evrópu, heldur Úkraína áfram að berjast fyrir sjálfstæði sínu. Mishljómur þessi er ekki aðeins pólitísk staðreynd; heldur upplifuð reynsla sem gegnsýrir listrænt ferli listamannanna og afhjúpar þá óneitanlegu togstreitu sem felst í Evrópuverkefninu. Það er einmitt innan þessarar spennu sem Open Group starfar. Með því að gera samstarf að þungamiðju í því starfi skapa listamennirnir verk sem byggja á samvinnu við fólk með fjölbreyttan bakgrunn, framkvæmd í sérstöku samhengi og á tilteknum tíma. Verk þeirra taka oft á sig mynd „opinna aðstæðna“ – tilraunakenndra uppsetninga þar sem fólk og rými mætast og merking verður til í gegnum þátttökuferlið. Þar sem samfélagið birtist hvorki sem sjálfsagt eða fastmótað fyrirbæri heldur sem samband sem þarf stöðugt að semja um.

Í þessum skilningi sýnir Óður til gleðinnar ekki aðeins veruleika stríðsins, heldur dregur einnig fram áhrif þess á reynslu einstaklinga og samfélaga. Eftir marga mánuði átaka, ofbeldis og óvissu býr fólk í Úkraínu við ótta, áföll og flótta. Stríðinu fylgir jafnframt efnislegt tjón: íbúðir, hús, söfn, innviðir og menningararfur glatast. Listamennirnir leitast við að fanga þessar stundir missis, bæði þær sem eru sýnilegar og ósýnilegar, og umbreyta þeim í form sem gerir kleift að miðla reynslunni og vinna úr henni. Í þessu samhengi verður tvíræðni Evrópuverkefnisins skýr. Það varð til í kjölfar hörmunga 20. Aldarinnar: heimsstyrjaldanna tveggja, helfararinnar og nauðungarflutninga í þeim tilgangi að skapa rými þar sem komið yrði í veg fyrir að slíkt ofbeldi endurtæki sig. Stríð samtímans sýnir hins vegar að sagan er ekki afstaðin og að hugmyndin um einingu er enn viðkvæm og ófullkomin. Spurningin um Evrópu – hvað hún er og hvar mörk hennar liggja – snýst því ekki lengur aðeins um landafræði eða stjórnmál, heldur einnig um ábyrgð og hæfni til samkenndar.

Í þessu samhengi er Óður til gleðinnar ekki aðeins svar við hugmyndinni um evrópska einingu, heldur reynir jafnframt á hana. Hann sýnir að samfélag er ekki varanleg og fullmótuð heild, heldur eitthvað sem birtist á ögurstundum sem verkefni sem enn á eftir að skapa. Bræðralagið sem felst í táknmynd óðsins hættir þannig að vera óhlutbundin hugsjón og verður að áþreifanlegri viðleitni til að endurreisa frið. Uppruni evrópusöngsins skiptir hér einnig máli: hann er sóttur í níundu sinfóníu Ludwigs van Beethovens, við ljóð Friedrichs Schiller, og ber með sér upplýsingarsýn um alheimsbræðralag sem byggir á trú á sameiginlegt mannlegt eðli. Nútíma heimspekileg íhugun dregur þó þessa algildishugmynd í efa og bendir á sögulegar takmarkanir hennar og útilokanir. Óður til gleðinnar, sem tákn einingar, verður þannig vettvangur spennu milli yfirlýstrar samfélagshugsjónar og raunverulegra valdakerfa; milli þátttöku og útilokunar; milli hugsjónarinnar og pólitísks veruleika hennar. Verk Open Group leysa ekki þessar mótsagnir, heldur draga þær fram í dagsljósið. Þau sýna að samfélag er ekki eitthvað sem við eigum, heldur eitthvað sem verður til í samskiptum, reynslu og einnig á ögurstundu.

Um Open Group: Open Group var stofnað í ágúst árið 2012 í Lviv af sex úkraínskum listamönnum. Núverandi meðlimir hópsins eru Yuriy Biley (f. 1988), Pavlo Kovach (f. 1987) og Anton Varga (f. 1989). Starfsemi hópsins byggist á samvinnu þvert á greinar, þar sem einstaklingar úr ólíkum áttum taka þátt í tímabundnum samstarfsverkefnum. Verk þeirra beinast að því að rannsaka tengsl fólks við rými og aðstæður sem mótast af samhengi, með það að markmiði að skapa það sem þau kalla „opnar aðstæður“. Hópurinn hefur sýnt víða um heiminn og vakið mikla athygli fyrir sýningar sínar, meðal annars fyrir framlag sitt í Pólska skálanum á Feneyjatvíæringnum 2024.
//
The exhibition “Ode to Joy” by the Open Group collective draws on the experience of the war in Ukraine, but its true focus is the question of the contemporary community—its boundaries, conditions, and very possibility of existence. The European anthem “Ode to Joy” serves as a point of reference here. At a time when it unites the European Union around the ideas of peace and solidarity, Ukraine continues to fight for its independence. This dissonance is not merely a political fact; it becomes an experience that permeates artistic practice and reveals the deep tensions inherent in the European project. It is precisely within this tension that Open Group’s activities are situated. By placing the concept of “collective work” at the center of their practice, the artists create projects based on collaboration with people from diverse backgrounds, realized in specific contexts and at specific times. Their works often take the form of “open situations”—experimental arrangements in which people and spaces meet, and meaning emerges through the process of participation. Community here is neither given nor stable; it reveals itself as a relationship that must be constantly negotiated.

In this sense, “Ode to Joy” does not so much illustrate the reality of war as it reveals its consequences on the level of individual and collective experience. As a result of months of fighting, violence, and uncertainty, the people of Ukraine are experiencing fear, trauma, and displacement. War also means material losses—disappearing apartments, houses, museums, infrastructure, and cultural heritage. Artists attempt to capture these moments of loss, both visible and invisible, transforming them into forms that allow them to be shared and processed. Against this backdrop, the European project reveals its ambivalence. Emerging from the catastrophes of the 20th century—two world wars, the Holocaust, and forced migrations—it was meant to be a space that prevents the recurrence of violence. However, contemporary war shows that history is not closed, and the idea of unity remains fragile and incomplete. The question of Europe—what it is and where its borders lie—no longer concerns only geography or politics, but also responsibility and the capacity for empathy.

In this context, “Ode to Joy” becomes not only a response to the idea of European unity, but also a test of it. It shows that community does not exist as a permanent structure, but reveals itself in moments of crisis as something that has yet to be created. Brotherhood, present in the symbolism of the “ode,” ceases to be an abstract ideal and becomes a concrete striving to restore peace. The very origins of the European anthem, derived from Ludwig van Beethoven’s Ninth Symphony to the words of Friedrich Schiller, are also significant here. It carries an Enlightenment vision of universal brotherhood, based on the belief in a common human nature. Contemporary philosophical reflection, however, challenges this universality, pointing to its historical limitations and exclusions. “Ode to Joy,” as a symbol of unity, thus reveals itself as a space of tension between the declared community and actual power structures, between inclusion and exclusion, between the ideal and its political reality. The works of the Open Group do not resolve these contradictions but rather bring them to light. They show that community is not something we possess, but something that happens in relation, in experience, and also in moments of crisis.

About Open Group: Open Group was founded in August 2012 in Lviv by six Ukrainian artists. Its present members are Yuriy Biley (b. 1988), Pavlo Kovach (b. 1987) and Anton Varga (b. 1989). The structure of Open Group is built around the idea of collective work, involving people from different fields for a period to work on collaborative projects. Their work is based on exploring interactions between people and contextual spaces, creating ‘open situations’. The group has exhibited widely around the world and attracted great attention for its exhibitions, including for its contribution to the Polish Pavilion at the Venice Biennale 2024.