SÍM

Fyrir nokkrum árum var nefnt við mig hvort ég vildi ekki sýna á Hlöðuloftinu. Þá var húsnæðið allt hrárra en það er í dag. Ég var strax til það. Mér finnst svona hrátt húsnæði alltaf spennandi og bjóða aðra möguleika en hefðbundið spegilslétt og pússað gallerí eða á listasafni þó það sé líka gott á sína vísu. Ég hugsaði strax að ég vildi hafa salinn að mestu óbreyttan og ég mundi vilja hafa skúlptúra í honum miðjum. Ég ákvað líka að ég mundi nota veggina fyrir stór málverk sem ég hef ekki getað sýnt sökum stærðar sinnar áður. Fyrst hugsaði ég mér rúmlega 16 fermetra málverk Íslenskir fuglar sem ég málaði 2010 sem ég hef aldrei séð í heild sinni. Það var gaman að sjá það fyrir mig. Svo setti ég upp tíu metra málverk sem ég málaði 1980 og sýndi í Norræna húsinu í janúar 1981. Það heitir Morgun og svo nótt. Síðan hefur það verið of stórt fyrir aðrar sýningar. Mér fannst það of ósýnilegt á Hlöðuloftinu eitt sér miðað við litríkari verkin í kring svo ég valdi myndaröð sem heitir Selur á steini frá 2006 með því og geri þau tvö eiginlega að nýju verki. Ganga á strönd, tíu metra langt verk málað 2001 til 2002 er svo á suðurveggnum og er eiginlega nýtt verk í þessu samhengi. Fjórði veggurinn er svo með splunku nýju verki u.þ.b. 8 metra löngu. Það heitir Alkemían og himingeimurinn og reykurinn og lífið. Þyngdaraflið í lifandi sveig. Frumhugmyndin af því varð til um 2000 og nokkur verk urðu til á þessum 26 árum undir sömu merkjum. Í hugmyndinni á verkið að snúast löturhægt á veggnum en ég er ekki búinn að finna ódýra og hagkvæma lausn á því. Verkið er eiginlega tileinkað Jóni Lærða og lífsgöngu hans og ég ætlaði því að vera mitt tillegg til samvinnuverks með Snorra Sigfúsi Birgissyni tónskáldi síðastliðin aldarmót.

Þegar ég var að kenna línuteikningu hér áður í Myndlista- og handíðaskóla Íslands sagði ég oft söguna af Króka Refi og viðureign hans við Noregs konung sem var að reyna að hafa hendur í hári hans og hundelti hann um heimsins höf. Konungur var á stórri hraðskreiðri freygátu undir strönd Grænlands með mönnum sínum en Króka Refur á smádalli í samanburðinum. Þetta var á ólgusjó og þokudrunga og freygátan dró vel á Króka Ref og félaga. Þá mælir Króka Refur svo fyrir að menn hans ættu að draga saman seglin, en ofurhægt. Þeir urðu undrandi en gerðu það. Menn Noregs konungs urðu ekki síður undrandi þegar bátur Króka Refs sýndist hverfa við sjóndeildarhringinn. Það er frelsi listarinnar að gera það ómögulega mögulegt.

Á Korpúlfsstöðum þegar ég var þar með verkum mínum vildi ég ekki nota stærstu skúlptúrana mína þegar ég sá hvað stóru verkin tóku mikla orku, þannig að ég snéri perspektívinu við og notaði minni skúlptúra og setti þá stærri alveg niður á gólf þannig að þeir voru eins og stærðfræðilegir taflmenn miðjusettir á sýningunni. Eftir það varð ég tiltölulega frjáls við uppsetninguna. Mér fannst gott að fá þetta góðan tíma við uppsetninguna því að eins og Indjánarnir sögðu þegar Ameríkanar voru að leggja járnbrautarteinana þvers og kruss yfir heimalönd þeirra, að með hraðanum yrði sálin eftir yfirgefin vegna þess að hún ferðast hægt og hægar en nútímahraðaeiningar.

Þegar ég kom í Giotto kapelluna í Asti, þar sem heilagur Fransis predikaði með dýrunum, sá ég stórkostleg verk Giottos með misfjarvídd fjalla, húsa og manna og mundi að Hörður Ágústsson sagði á fyrsta ári í MHÍ eftirminnilega að Giotto hafi sagt að honum nægði að hafa stein úr fjallinu til að mála fjallið og þess vegna væru fjöllin eins og risastórar steinvölur í myndum hans. Ég tók það strax inn í myndheim minn. Kapellan var eins og eitt verk með mörgum fjarvíddum og með mörgum sjónpunktum og eins og nútíma hugmyndir um þyngdarlögmálið sem leiðir þunga hlutanna eftir mislaga tvístrandi brautum. Einskonar kúbismi eða Marcibau verk eftir Kurt Schwitters.

Ég setti þessa sýningu saman með það í huga að hún rækist ekki á sýninguna sem ég verð með í Hafnarborg í sumar í júní, heldur væri hluti af henni og báðar sýningarnar stækkuðu hvor aðra. Verkin eru náttúrusprottin og sögusprottin. Mér finnst gaman að ýta til leir og olíulitum og stoppa svo allt í einu og verkið er frosið í athöfninni eins og náttúran sem við höfum orðið vitni að á Suðurnesjum að undanförnu. Það er eins og að segja Verði ljós, og það verður ljós og líf.

Helgi Þorgils Friðjónsson